Podziały łożysk dokonywane są według wielu kryteriów. Najpopularniejsze wiążą się z kierunkiem sił czy budową. Dziś przedstawiamy najważniejsze podziały wszystkich łożysk, dostępnych na rynku.

  1. Podział łożysk związany z konstrukcją
  2. Podział łożysk – rodzaj materiału
  3. Podział łożysk ze względu na kierunek sił
  4. Wychylanie się pierścieni w łożyskach
  5. Ilość rzędów w łożyskach

Łożyska są dostępne w wielu odmianach różniących się między sobą budową, wymiarami, obecnością elementów tocznych o różnych kształtach lub ich brakiem, kierunkiem sił czy ilością rzędów. Taka różnorodność związana jest z różnorodnością maszyn i urządzeń, w których łożyska są stosowane. To znaczy, że na przykład łożyska kulkowe sprawdzą się w danej aplikacji, w której wariant baryłkowy będzie zawodził, ponieważ charakteryzuje się nieco odmiennymi parametrami. Dziś przedstawiamy najpopularniejsze podziały łożysk, zajmując się wszystkimi modelami – w tym tocznymi i ślizgowymi – dostępnymi na rynku.

Podział łożysk związany z konstrukcją

Budowa łożyska ma znaczący wpływ na jego ostateczne działanie, a także parametry. Porównując łożyska toczne ze ślizgowymi, możemy wywnioskować, że te pierwsze mają lepsze zastosowanie przy bardzo wysokich prędkościach, drugie zaś sprawdzą się głównie przy niższych. Ponadto toczne wymagają smarowania, a ślizgowe – poza wyjątkami – nie.
Biorąc pod uwagę konstrukcję, wyróżniamy:

  • łożyska toczne
  • łożyska ślizgowe
  • łożyska hydrauliczne
  • łożyska magnetyczne
  • łożyska elektryczne

Dokonując wyboru, pamiętaj, by dokładnie przeanalizować informacje dotyczące własności, zestawiając je z wymaganiami stawianymi przez aplikację, w której zamierzasz łożysko zamontować. Poza warunkami pracy równie istotne są warunki otoczenia.

Podział łożysk – rodzaj materiału

Materiał, który użyto do produkcji danego łożyska, jest równie istotny, jak konstrukcja. Szczególnie w przypadku pracy w trudnych warunkach, które wymagają na przykład odporności na wysokie temperatury czy na korozję. Biorąc pod uwagę materiał, możemy wyróżnić następujące rodzaje łożysk:

  • nierdzewne
  • stalowe
  • hybrydowe
  • ceramiczne
  • wykonane z tworzyw sztucznych

I tym samym łożyska nierdzewne są świetnym rozwiązaniem dla środowisk korozyjnych. Wariant ceramiczny sprawdzi się w ekstremalnych temperaturach. Na rynku dostępne są łożyska ceramiczne, których zakres temperatur może wynosić nawet do 1300 stopni Celsjusza. Stalowe są najbardziej popularne i doskonałe dla normalnych warunków pracy, podczas gdy hybrydowe – szczególnie wyposażone w elementy toczne wyprodukowane z azotku krzemu – stanowią świetny izolator dla prądów błądzących i znajdą zastosowanie między innymi w silnikach elektrycznych.

Przed dokonaniem zakupu koniecznie sprawdź, z jakiego materiału wyprodukowano dane łożysko i czy jest ono odpowiednio przystosowane do warunków pracy oraz otoczenia. Jeśli nie, łożysko szybciej się zużyje lub ulegnie awarii i będzie wymagało wymiany, co z kolei prowadzi do wzrostu kosztów eksploatacyjnych.

Podział łożysk ze względu na kierunek sił

Na łożyska zawsze działają jakieś siły. W tej kwestii wyróżniamy dwie: poprzeczne i wzdłużne, znane również pod nazwą promieniowe i osiowe. I biorąc pod uwagę kierunek sił właśnie, wyróżniamy łożyska poprzeczne, wzdłużne i poprzeczno-wzdłużne.

Łożyska poprzeczne

Łożyska poprzeczne lub promieniowe przenoszą tylko i wyłącznie lub głównie siły poprzeczne (promieniowe). Przykładem aplikacji, w której znajdą zastosowanie, może być przekładnia pasowa.

Łożyska wzdłużne

Łożyska wzdłużne lub łożyska osiowe (nazwy można używać zamiennie, jednakże określenie wzdłużne jest popularniejsze) przenoszą siły wzdłużne. Zastosowanie znajdą między innymi w krzesłach obrotowych. Siła promieniowa z reguły nie występuje, a jeśli tak, to jest znacząco mniejsza od siły wzdłużnej.

Łożyska poprzeczno-wzdłużne

Łożyska poprzeczno-wzdłużne nazywane są również łożyskami skośnymi. Przenoszą obciążenia złożone, to znaczy siły zarówno osiowe, jak i promieniowe. Jednakże ta ostatnia musi być większa od osiowej bądź równa.

Wychylanie się pierścieni w łożyskach

Łożyska można podzielić także według kryterium związanego z wychylaniem się pierścieni. Tu dzielimy je na zwykłe, samonastawne i wahliwe.

  • łożyska zwykłe – to łożyska, w których pierścienie nie zmieniają w ogóle kąta obrotu osi,
  • łożyska samonastawne – łożyska dostępne głównie w wariancie z oprawami. Nie są wrażliwe na błędy współosiowości,
  • łożyska wahliwe – doskonale równoważą niewspółosiowości wałów względem oprawy. Oś obrotu komponentu przystosowuje się do osi obrotu danego wału. Ponadto łożysko wahliwe jest idealnym rozwiązaniem dla złożonych obciążeń.

Kwestia ewentualnej zmiany położenia kątowego pierścieni jest istotna w aplikacjach, w których może dojść do niewspółosiowości. Możliwość wychylania się pierścieni redukuje takie błędy.

Ilość rzędów w łożyskach

Ilość rzędów jest związana głównie z łożyskami tocznymi. W tej kwestii wyróżniamy łożyska jednorzędowe, dwurzędowe i wielorzędowe. W sytuacji, gdy wariant jednorzędowy zawodzi, wykorzystujemy model dwurzędowy lub wielorzędowy – w zależności od potrzeb.

  • łożyska jednorzędowe – na tle dwu- i wielorzędowych odznaczają się niższym tarciem, mniejszymi stratami energii oraz ceną (są tańsze),
  • łożyska dwurzędowe – stanowią idealne rozwiązanie dla bardziej obciążonych aplikacji,
  • łożyska wielorzędowe – znajdą zastosowanie przede wszystkim w miejscach najbardziej obciążonych. Są wydajne i wytrzymałe. Najczęściej model wielorzędowy produkuje się pod specjalne zamówienie klienta

Oczywiście nie są to jedyne podziały, a jedynie ogólnikowe, bo jak wiadomo same łożyska toczne, jak i ślizgowe dzieli się według różnych kryteriów. Jest to jednak na tyle obszerny temat, że zajmiemy się nim w następnym artykule.